Column

De ware wereldkampioen

Niet Viswanathan Anand heeft het Corustoernooi voor de vijfde keer gewonnen, maar Peter Leko voor de eerste keer. Op de slotdag onthulde hij zijn geheim. “Anand wint in Wijk aan Zee altijd vier of vijf partijen. Als ik hem voor wil blijven, moet ik dus de onderlinge partij winnen.” Een geniale tactiek, waar niemand anders opgekomen zou zijn. Leko bleef wereldkampioen Vladimir Kramnik anderhalf punt voor, waardoor die zakte naar de vijfde plaats op de wereldranglijst. Hebben we nog wel een terechte wereldkampioen?

Zenuwen

Nadat Kramnik in oktober zijn WK-titel behield door de match tegen Leko op het nippertje gelijk te spelen, is het verschil in verwerking tussen de twee opvallend. Kramnik besloot op advies van een arts twee maanden rust te nemen en meldde zich af voor het Russisch kampioenschap. In Wijk aan Zee verloor hij in de tweede ronde in twintig zetten van Topalov en won slechts twee partijen. Leko stond in de slotpartij in oktober stijf van de zenuwen en verloor de partij misschien wel daardoor. Maar hij had geleerd van de spanning en besloot dat hij niet kon blijven treuren. Leko op zijn afsluitende persconferentie in De Moriaan: “Mijn trainer hield me voor dat Wijk aan Zee, het eerste toptoernooi van het jaar, hét moment was om te laten zien wat ik kan.” Achteraf laat het optreden van beiden een onbevredigende smaak achter over de afloop van de WK-match, vooral omdat Kramnik die match niet gewonnen heeft, maar wel zijn titel behield. (Overigens een oeroud recht.)

Waarheid als een koe

Wie is nu eigenlijk de sterkste schaker ter wereld? Wie kan het meeste aanspraak doen gelden op de titel ‘wereldkampioen’? De eerste vraag vind ik interessant, de tweede niet. Op die tweede vraag hoor je vaak antwoorden als ‘Kasparov heeft de hoogste rating’ of ‘Anand is op dit moment waarschijnlijk de sterkste schaker’. Toen Alexander Khalifman wereldkampioen van de FIDE was, werd hem keer op keer gevraagd of hij dat zelf terecht vond. Zijn standaard antwoord: “Wereldkampioen is degene die het wereldkampioenschap wint.” Het lijkt erop dat schakers die waarheid als een koe niet accepteren.

Ja, ik ken uiteraard de geschiedenis. We hebben twee wereldkampioenen en willen terug naar één. Daarvoor is een herenigingprocedure opgesteld. De match Kasparov-Kasimdzhanov maakte deel uit van die procedure, maar is weer uitgesteld. Kasparov heeft nu bekendgemaakt dat hij eruit stapt en niets meer met FIDE-matches te maken wil hebben. De uitgestelde matches gooien zijn hele leven in de war, nu weer heeft hij onnodig voor het Corustoernooi moeten bedanken. In toernooien zal hij zijn eerste plaats op de wereldranglijst te vuur en te zwaard verdedigen, kondigde hij aan. In het Russisch kampioenschap voegde hij al de daad bij het woord.

Vooroorlogs

De stap van Kasparov is te begrijpen en te waarderen. Maar ik heb nooit begrepen waarom hij nog in de procedure zat. In 2000 verloor hij zijn wereldtitel aan Kramnik, zonder dat het klassieke recht op een revanchematch was vastgelegd. De situatie rond Kramniks titel vertoonde overeenkomsten met die van voor de Tweede Wereldoorlog. Wie met een dikke zak geld aankwam, zou samen met Kramnik mogen bepalen hoe de volgende kampioen zou worden aangewezen. De FIDE organiseerde intussen wereldkampioenschappen waarvan het laatste in juli vorig jaar door Rustam Kasimdzhanov werd gewonnen. Om de eenheid in de schaakwereld te herstellen, zou je dus een match tussen Kramnik en Kasimdzhanov moeten spelen. Wat is de plaats van Kasparov daartussen? Dat hij de hoogste Elo-rating heeft? Het gaat toch om het winnen van het wereldkampioenschap, niet om de vraag wie objectief de sterkste is? Toen Griekenland Europees kampioen voetbal werd, riep Frankrijk toch ook niet: hela, hola, nu hebben wij als sterkste ook nog rechten? Volgende keer beter!

Meedoen en winnen!

Kasparov kon volgens mij na zijn nederlaag in 2000 twee wegen begaan.

Eén: een zak geld vinden en Kramnik weer uitdagen, al dan niet na een korte kandidatenprocedure zoals Leko die in 2002 in Dortmund doorstond.

Twee: in Tripoli 2004 aan het FIDE-WK deelnemen. Waarom niet? Het is mij nooit duidelijk geweest waarom Kasparov ergens middenin de procedure geparachuteerd moest worden in plaats van gewoon aan een toernooi deel te nemen. Natuurlijk kun je hem, zoals vroeger in de kandidatenmatches gebruikelijk was, de eerste ronden laten overslaan. Maar dat zijn details waaraan niet eens is toegekomen.

Hetzelfde geldt voor Anand. In de herenigingprocedure stond hij op schandalige wijze buitenspel, las ik hier en daar. Jammerlijke wijze, zou ik zeggen, maar schandalig? Heeft Dortmund hem geweigerd? Heeft de FIDE hem voor Tripoli geweigerd? Op beide vragen is het antwoord nee. Anand is geen wereldkampioen omdat hij niet aan het wereldkampioenschap heeft meegedaan. Dat is het spiegelbeeld van de Wet van Khalifman die we wat mij betreft in de toekomst moeten volgen. Kramnik en Kasimdzhanov nu tegen elkaar spelen, vervolgens ieder jaar een WK spelen en dan iedere keer de briljante conclusie: wereldkampioen is degene die het wereldkampioenschap wint.

Schakers zijn werkelijk de enige sporters die dat niet begrijpen.

Johan Hut.