Column

De ware liefhebber

Voor degenen die van puzzelen houden, begin ik met een vraag die ik verderop behandel. Dan kunt u niet per ongeluk door te scrollen het antwoord zien. In hoeveel zetten kun je met wit vanuit de beginstelling de zwarte koning matzetten met je eigen koning? Uiteraard gaat het om een aftrekschaak met de koning, waardoor eigenlijk een ander stuk matzet. Daarvoor moet heel wat gebeuren, denkt u? Nee hoor, het kan ruim binnen de tien zetten!

Boekenstroom

Zou schaken de sport zijn waarover de meeste boeken worden geschreven? Voetbal en wielrennen, zeggen ze op de sportredactie van mijn krant, maar ik houd het op onze eigen sport. En hoewel wij ook het internet optimaal benutten, neemt de stroom boeken gelukkig niet af. Alleen toernooiboeken worden helaas nauwelijks meer gemaakt. Ik ben een groot bibliofiel, maar bij de bekende stalletjes breng ik weinig tijd door. De handelaren nemen vooral openingsboeken mee, want daar is veruit de meeste vraag naar. Terwijl er over schaken zo veel leukers te schrijven is.

O wat mooi!

Eerder besprak ik op deze site het boekje ‘Schaakvermaak 1’ van Pascal Losekoot. Deze jeugdtrainer bespreekt een aantal tactische principes die lichtgevorderden moeten kennen, maar gooit er ook een paar hoofdstukken tussendoor over schaakgeschiedenis. Gewoon omdat hij daar zo graag over vertelt. Losekoot is iemand die blind een schaakboek uit zijn kast pakt, willekeurig een pagina openslaat en dan roept: “Zo, kijk toch eens wat mooi!” Voor de duidelijkheid: het boekje is wel systematisch opgezet, maar hij had zonder moeite op dezelfde manier een paar andere boekjes kunnen schrijven. Daarom staat er waarschijnlijk ook een 1 in de titel.

Hoge heren

Iemand die ook heel veel plezier aan zijn eigen boek moet hebben beleefd, is Leo Diepstraten. Onlangs verscheen bij uitgeverij Tirion zijn boek ‘Vermaarde schaakcafés en hun illustere gasten’. Ik heb het niet gelezen, maar zit er vooral steeds in te bladeren. Het boek staat boordevol fantastische afbeeldingen van schakers uit lang vervlogen tijden. Keurig in pak, met vlinderdasjes en hoge hoeden, grote baarden en snorren en tezamen gebogen over het schaakspel. Het doet mij denken aan de entree van supertalent Daniël Noteboom in 1925 bij LSG. Hij werd uiteindelijk toegelaten, maar aanvankelijk adviseerde men de ‘baardeloze knaap in korte broek’ zich maar aan te melden bij een gymnasiasten- of studentenvereniging. (Aldus Jacques Serdijn in het LSG-jubileumboek uit 1995.) Schaken was duidelijk een sport voor de hogere kringen en de afbeeldingen die Diepstraten heeft verzameld geven daar een prachtig beeld van.

Curiosa

Een paar krenten in de pap tussen mijn schaakboeken zijn de dikke knipselboeken die de organisatoren van het Essent-toernooi (voorheen VAM-toernooi) in Hoogeveen ieder jaar samenstellen. Buiten Drenthe zijn er waarschijnlijk maar vijf mensen die de serie compleet hebben. De boeken illustreren vooral de enorme trots van deze gemeenteambtenaren die bijna niets van schaken wisten, totdat ze vanaf 1997 voor een week per jaar een toptoernooi in huis kregen. Met het boek lopen ze trouwens een jaar achter, het zou toch niet zo zijn dat de sleur erin gaat zitten?

Een ander curiosum in mijn kast is een ingebonden verzameling van de dagbulletins van de Olympiade 1990 in Novi Sad, met vrijwel alle partijen, ook de partijen van wedstrijden als Thailand-Oeganda of Haïti-Honduras. Ik kan daar ademloos in bladeren, maar dat is natuurlijk een afwijking. Wat mij vooral frappeert is dat de vorige eigenaar ieder bulletin opnieuw alle partijen handgeschreven heeft genummerd, van 1 tot een getal voorbij 300. Wilkie-De Greef is nummer 261 van de 12e ronde en Wahls-Piket is nummer 20 van de 14e ronde. Zo zijn ongeveer 4500 partijen in dit boekwerk genummerd. Maar waarom? En zou deze liefhebber ooit spijt gehad hebben dat hij zijn zorgvuldig genummerde boek heeft verkocht aan iemand die niet weet waar die nummers toe dienen?

Beginstelling

Deze week stuurde mijn collega-schaakjournalist Jules Welling mij het manuscript van zijn boek ‘Het fenomeen beginstelling’. Hij schreef het in 1987, zowel in het Nederlands als het Engels, maar vond er geen uitgever voor. Aan hem zal dat niet gelegen hebben, vele andere boeken kreeg hij wel uitgegeven en op dit manuscript werd door topschakers en andere liefhebbers enthousiast gereageerd. Maar ja, naar boeken over zijvarianten van het Siciliaans is nou eenmaal meer vraag. Het boek van Welling gaat over schaakcuriosa die met de beginstelling te maken hebben. Hoe snel kun je mat geven met de witte koning, was u daar al uit? Nou, daar komt-ie:

1. d4 e5 2. Kd2 Ke7 3. b4 Kd6 4. f3 Kd5 5. e4+ Kxd4 6. Ke1 mat.

Er zijn mensen die dit onzin vinden, er zijn mensen die dit interessant vinden en er zijn mensen zoals ik, die er alleen maar ontzettend om moeten lachen. Maar waarschijnlijk zijn er in Nederland geen duizend mensen die een boek met dit soort grapjes willen kopen en dat is toch ongeveer het minimum waar je op moet kunnen rekenen voordat je naar de drukker gaat.

Het onderwerp van dit manuscript lijkt erg op het onderwerp dat (nu, dus 18 jaar later) wordt behandeld op de website http://www.janko.at/Retros/Records/ShortestMate/index.htm. Daar vindt u ook nog meer mogelijkheden om in zes zetten mat te geven met de witte koning. Het vele werk van Welling heeft in elk geval geleid tot een serie artikelen in Schakend Nederland van 1988 tot 1995 en dat is minstens zo mooi als een boek. En jaren later nog eens tot deze column. Met tot slot weer een grapje: hoe bereik je vanuit de beginstelling zo snel mogelijk eeuwig schaak?

1. f4 e5 2. Kf2 Df6 3. Kg3 Dxf4+

En zwart kan eeuwig schaak geven. Volgens mij kan zwart nu ook in twee zetten mat geven, maar ja... dat was de vraag niet.

Johan Hut