Column

De koning als aanvalsleider

Het slot van de volgende partij heeft al vele schaakliefhebbers bewondering dan wel een schaterlach ontlokt. De Brit Nigel Short deed tegen Jan Timman iets wat, als je het van tevoren zou omschrijven, door niemand voor mogelijk zou worden gehouden. De partij werd gespeeld in het Interpolis-toernooi in Tilburg in 1991, toen Short en Timman beiden tot de topvijf van de wereld behoorden.

Short-Timman

1.e4 Pf6 2.e5 Pd5 3.d4 d6 4.Pf3 g6 5.Lc4 Pb6 6.Lb3 Lg7 7.De2 Pc6 8.0-0 0-0 9.h3 a5 10.a4 dxe5 11.dxe5 Pd4 12.Pxd4 Dxd4 13.Te1 e6 14.Pd2 Pd5 15.Pf3 Dc5 16.De4 Db4 17.Lc4 Pb6 18.b3 Pxc4 19.bxc4 Te8

Zwart heeft moeite tot ontwikkeling te komen. Na Td8 is zowel Lg5 als La3 een goede zet.

20.Td1 Dc5 21.Dh4 b6 22.Le3 Dc6 23.Lh6 Lh8 24.Td8 Lb7 25.Tad1 Lg7 26.T8d7 Tf8 27.Lxg7 Kxg7 28.T1d4 Tae8 29.Df6+ Kg8 30.h4 h5

31.Kh2!! Tc8

Als Timman de bedoeling van Kh2 had begrepen, zou hij 31...Lc8 hebben gespeeld. Dan zou hij echter met 32.g4 hxg4 33.Pg5 Lxd7 34.h5 onder de voet zijn gelopen.

32.Kg3

Nu zal het Timman duidelijk zijn geworden dat de koning op weg is naar h6, maar hij kan er niets meer tegen doen. Op 32...Dxa4 (om via c2 naar f5 te gaan) volgt het verwoestende 33.Pg5, wat met de dame op c6 niet mogelijk was.

32...Tce8 33.Kf4 Lc8 34.Kg5

Zwart geeft het op. De witte koning heeft twee mooie velden om te triomferen, want zowel na 34...Lxd7 35.Kh6 als na 34...Kh7 35.Dxg6+ Kh8 36.Dh6+ Kg8 37.Kf6 is het mat ondekbaar.

Koningswandel

Een koning die op een vol bord naar h6 of f6 loopt om het mat te ondersteunen, dat is werkelijk ongelofelijk. In het eindspel is het thema ‘de koning is het sterkste stuk’ wel bekend. Als de dames en torens van het bord zijn kan de koning, met zijn geringe actieradius doch hoge wendbaarheid, makkelijk superieur zijn aan een loper of een paard. De koning als aanvalsleider, als ondersteuner van het mat, is echter ook in eindspelen niet zo bekend. Een voorbeeld is de volgende diagramstelling. De partij werd gespeeld in het Ritmeestertoernooi in Veenendaal in 1961. De zwartspeler, de Utrechtse advocaat mr. Eduard Spanjaard, nam in de jaren vijftig vier keer met goede resultaten deel aan het Nederlands kampioenschap. Hij was mede befaamd om zijn schaakrubriek in het Utrechts Nieuwsblad. De witspeler, Hein Donner, was in diezelfde jaren vijftig drie keer kampioen van Nederland.

Wit heeft een loper meer en kan bijvoorbeeld met de h-pion doorlopen of proberen de a-pion te veroveren. Er zijn maar weinig zetten die de volgende schwindel mogelijk maken.

1.Tga7??

Dat is er een van. De bedoeling is duidelijk, maar Donner heeft iets overzien.

1...Th1+!! 2.Kxh1 Kg3

Zwart heeft nog slechts één toren, maar dankzij zijn superieure koning kan dat laatste stuk het mat voltrekken. De geschrokken Donner herpakte zijn kalmte, zei “Ja Eduard, die dingen gebeuren” en gaf de partij toen op.

Eeuwig schaak?

Vorige week werd in het zeer sterk bezette toernooi van Sarajevo een partij gespeeld waarvan het slot erg deed denken aan Donner-Spanjaard. De 20-jarige Rus Artyan Timofeev speelde met zwart tegen de 39-jarige Kroaat Zdenko Kozul. Na 33 zetten stond de volgende stelling op het bord.

Zwart staat twee pionnen voor en dreigt f4-f3 of Td8 met matdreigingen. Wit ziet echter een eeuwigschaakmechanisme.

34.Txf7 Kxf7 35.De7+

Ook 35.Dc4+ had kansen op eeuwig schaak geboden.

35...Kg6 36.f7 Df4+ 37.Kh1 Tb8 38.f8P

Een paardpromotie! Na 38...Txf8 39.Dxf8 Kh5 40.Df7+ Kh4 41.Dxa7 zijn de remisekansen groot. Er is echter een mogelijkheid waarmee Kozul geen rekening heeft gehouden.

38...Kh5!!

Ongetwijfeld zal er even een flinke stoot adrenaline door het lichaam van de witspeler zijn gestroomd. Nu wint hij toch de dame?

39.Df7+ Kh4

Nee, want na 40.Pg6+ Kg3 41.Pxf4 geeft zwart mat met zijn laatste stuk, dankzij zijn ondersteunende koning. Wit geeft het op, hij heeft namelijk ook geen alternatief.

Sarajevo (Bosnië) werd een groot succes voor Ivan Sokolov, die uit dat land afkomstig is, maar in Lelystad al behoorlijk is vernederlandst. Net als in 2003 bracht hij het toernooi op zijn naam, deze keer samen met de Moldaviër Viktor Bologan. Sokolov behaalde onder andere een spectaculaire overwinning in de laatste ronde op Alexei Sjirov. Per 1 juli zal hij waarschijnlijk de eerste plaats op de Nederlandse ranglijst weer eens overnemen van Loek van Wely en op de wereldranglijst rond plek twintig terechtkomen.

Johan Hut

Dit is de zaterdagrubriek zoals die op 4 juni stond in de Gooi- en Eemlander, Haarlems Dagblad/IJmuider Courant, Leidsch Dagblad en Noordhollands Dagblad. Voortaan zullen de speciaal voor Schakers.Info geschreven columns worden afgewisseld met deze rubriek.