Column

Jantje lacht, Jantje huilt

Zo hoog hij kan klimmen, zo diep kan hij vallen. Dit gold vroeger voor Hein Donner, maar geldt ook al heel lang voor Jan Timman. Is dit een typische kwaal voor Nederlandse topschakers? Jeroen Piket had het helemaal niet. Loek van Wely is deze bijzondere bekwaamheid wel aan het ontwikkelen. Timman liet er vorige week een sterk staaltje van zien.

Geweldenaar

Jan Timman was een paar dagen op bezoek in Tsjechië, waar hij een trainingsmatch van twee partijen speelde tegen Kaido Kulaots. Training voor Kulaots, wel te verstaan. Waarom een Tsjechische sponsor zo’n mogelijkheid biedt aan een 28-jarige Est, is mij volstrekt onduidelijk. Dat de 19-jarige Tsjech David Navara tegen Alexei Shirov mocht oefenen, was minder vreemd.

Weinig Nederlanders zullen voor de match de naam Kulaots gekend hebben, maar hij heeft slechts een paar Elo-punten minder dan Timman. Ook hij klopt dus aan de poorten van de top-100. Timman heeft het dit jaar goed gedaan tegen spelers die net niet tot de absolute top behoren. Denk aan zijn gedeelde toernooioverwinning op IJsland, zijn tweede plaats in het Amsterdam Chess Tournament en zijn goede optreden in de KNSB-competitie. Met zijn eerste partij van vorige week zette hij deze lijn voort. De partij leek gelijk op te gaan en het dame-eindspel leek rijp voor een remisevoorstel. Maar Timman bleef rustig manoeuvreren en boekte een magistrale overwinning. Misschien weet Kulaots nu nog steeds niet wat hij fout heeft gedaan, hij is gewoon gedeclasseerd door een geweldenaar aan wiens niveau hij nooit zal kunnen tippen. De partij is hier als pgn-bestand te downloaden.

Koude douche

Genoeg gejubeld, we gaan naar de tweede partij. Opeens zat er een andere Timman achter het bord. Wat was er met hem gebeurd? Had hij zijn mooie overwinning tot in de late uurtjes gevierd? Of is er iets ergers aan de hand, houdt Timman zich niet meer op de hoogte van wat er in zijn openingen gebeurt? Heel vreemd zou dat niet zijn, want Timman speelt alles, dus bijhouden is een bijna onmenselijke taak. Maar de realiteit is hard: Timman gaf op, vier zetten na een stelling die al eens eerder was voorgekomen.

Wit (Kulaots) heeft net 21.Ph3 gespeeld.

Er is een variant van het Russisch gevolgd die ook nog in de match Kramnik-Leko op het bord was gekomen. Op de 14e zet week Kulaots af van de eerste partij in die WK-match. Maar ook de diagramstelling heeft recent op het bord gestaan, namelijk in een rapidpartij Shirov-Anand in het Ambertoernooi van 2003 in Monaco. Ik ben niet zo handig in het actueel houden van mijn databank, maar Henk Dissel meldde dit live op het forum van Utrechtschaak (USF).

Anand speelde hier 21 ... Df6, Timman koos voor 21 ... De4.

Er volgde 22. Pf4 Pe5 23. dxe5.

Op dit moment schakelde Groninger Michael Riemens in op USF en schreef dat Timman nu natuurlijk niet op e5 moest terugslaan, vanwege Ld5. Timman moest dus 23 ... Dxc4 spelen, waarna bijvoorbeeld 24. exd6 Dxc3 zou volgen.

Maar wat gebeurde?

23 ... dxe5?? 24. Ld5 Dxf4 25. Dxg6, zwart geeft het op.

Timmans blunder was pas zwarts derde zet die nog nooit eerder op het bord was geweest. Zo hoog als hij in de eerste partij was gestegen, zo diep viel hij een dag later.

Algemeen 24 jaar

Volgende maand is Timman gastgrootmeester in Wijk aan Zee. Tegen de organisatie koestert hij geen wraakgevoelens meer, zei hij twee weken geleden tegen het weekblad Sportweek. Wel vindt hij het nog dom dat hij niet als deelnemer is uitgenodigd. “Na het Corus van vorig jaar heb ik het toernooi in Reykjavik gewonnen. Als ze hadden opgelet, wisten ze dat ik sinds april goed heb gepresteerd. Ik vind het van Corus niet professioneel. Het is klunzig gedoe.” De partij tegen Kulaots was zijn eerste nederlaag sinds april, dus eigenlijk mogen we hem daar niet te hard op aanpakken. Het gaat goed met Timman, mogen we uit het verhaal begrijpen. Lichamelijke ongemakken zijn aangepakt, hij is twaalf kilo afgevallen (dit zijn twee los van elkaar staande constateringen), hij eet weer goed (had hij een tijdje verwaarloosd) en hij is verliefd. Althans, op de vraag of dat zo is, antwoordt hij: “Eh, ik bevind me nu in een goede situatie.” Op de vraag hoe oud hij zich voelt, antwoordt Timman: “Ik heb een soort algemene leeftijd van 24 jaar.” Een prachtig antwoord, dat iedereen echt moet onthouden. Kan altijd van pas komen. Ja, ik ben 52 en heb een buikje, maar het gaat om een soort algemene leeftijd.

Dromen

Na alle prachtige herkenbare Timman-uitspraken geeft hij ook nog antwoord op een prangende vraag. Eh, nu we het toch even over Tsjechië hadden, daar wilde hij toch ooit gaan wonen? Timman: “Nee, dat is een kwestie van gemakzucht. Het kost te veel moeite om die stap daadwerkelijk te zetten. Wat ook meespeelt, is dat emigratie naar Zuid-Amerika een droom is en dromen moet je standhouden.” Eh, we hadden het eigenlijk over Tsjechië, maar goed, het antwoord is duidelijk. Over de toekomst meldt Timman nog dat hij niet denkt nog zo fanatiek met schaken bezig te zijn als hij zo oud is als Kortchnoi nu. Geruststellend voegt hij daaraan toe dat dat over 21 jaar is. Gelukkig, via Sportweek en een paar weken eerder via het Sportjournaal stelt Jan Timman ons helemaal gerust: wij zullen nog heel lang plezier aan hem beleven. Te vrezen valt echter dat er ook nog regelmatig een Kulaots op zijn pad zal komen.

Johan Hut